İRAN, İSRAİL VE AMERİKA SAVAŞI 

 Merhaba arkadaşlar,

Bugünkü yazımda İran'ı değerlendirmeye çalışacağım. Aslına bakarsanız çok zor ve karmaşık bir devlet; iki başlı bir yapıya sahip. Büyük çoğunluğunu din merkezli yönetim (Velayet-i Fakih sistemi) kontrol ediyor.Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra demokratik bir devlet kurulmaya çalışıldıysa da halkın bir bölümü buna katılmadı ve bu, devlet içinde darbelerle sonuçlandı. En sonunda 1979 İran İslam Devrimi'yle Ayetullah Ruhullah Humeyni liderliğinde monarşi yıkıldı, Şah Muhammed Rıza Pehlevi ülkeyi terk etti ve İran İslam Cumhuriyeti kuruldu (resmi ilan 1 Nisan 1979 referandumuyla).Devrimden sonra petrol gelirleri önemli bir kaynak oldu, ancak rejim katı yönetim nedeniyle sık sık protestolarla karşılaştı; binlerce insan hayatını kaybetti. Uluslararası ambargolar (özellikle ABD kaynaklı) halkı fakirliğe mahkûm ederken, rejime yakın kesimler zenginleşti. Seçimler yapılsa da siyasi yapı (özellikle dini liderin üstünlüğü) değişmediği için sadece cumhurbaşkanları değişiyor; halkın temel sesi yeterince duyulmuyor. Bu yüzden yıllardır ülkede oluk oluk kan aktı ve dünya büyük ölçüde izledi.İran bir yandan İsrail'e karşı olan tüm silahlı gruplara (Hizbullah, Hamas, diğer vekil güçler) finansal ve askeri destek verdi. Bu destek dolaylı yollarla sağlandı; İran petrol gelirlerini bu gruplara aktarırken, yaptırımları aşmak için "gölge filo" tankerleri kullandı. Paranın bir kısmı ABD'ye (ambargoları delmek için kara para aklamada), diğer kısmı Rusya ve Çin'e (silah ticareti veya petrol karşılığı) geri döndü – yani bir nevi "kazan-kazan" modeli oluştu. Ölen onca insana ise genellikle cennet vaadiyle motive edildiler; zaman zaman İsrail'le çatışmalar yaşandı.Sonuç ne yazık ki İran ağır bedel ödüyor: Ekonomik yaptırımlar, iç baskılar, dış çatışmalar ve halkın yoksulluğu devam ediyor. Çin'in süper güç olma yolunda ilerlemesiyle İran'ın Çin'e petrol satışı arttı (çoğunlukla gölge filoyla), ancak ABD bu satışları engellemek için baskıyı artırdı – son yıllarda daha da sert yaptırımlar ve hatta doğrudan askeri gerilimler/çatışmalar yaşandı (örneğin gölge filoya yönelik operasyonlar ve son dönemdeki gerilimler). Bu süreçte İran hem içerde hem dışarıda büyük kayıplar veriyor, rejim ise vekil savaşlarını sürdürmeye çalışıyor.